مراسم عروسی و همسر گزینی زرتشتی

یکی از جشن‌های مرسوم بین زرتشتیان که با آداب و شیوه‌های خاص و جالب برگزار می‌شود، مراسم عروسی و همسر گزینی است اولین مرحله از برگزاری این مراسم مربوط به خواستگاری است که معمولاً بعد از موافقت پدر و مادر دختر بدینگونه صورت می‌گیرد:

مادر و خواهر و یکی از بستگان نزدیک پسر در وقت تعیین شده برای خواستگاری، برای گرفتن رضایت دختر به خانه عروس می‌روند. خانواده داماد بر کاغذ سبز نامه‌ای به امضای داماد، خطاب به پدر و مادر دختر می‌نویسند و در پاکت سبز رنگی قرار می‌دهند و همراه با یک دستمال سبز و یک کله قند و سنجد و آویشن به پدر دختر تقدیم می‌کنند و پس از صرف چای و شیرینی مرخص می‌شوند. چند روز بعد، جواب نامه خواستگاری با تشریفاتی مشابه، توسط خواهر و مادر و خویشان عروس آینده در خانه داماد به پدر داماد تحویل داده می‌شود.

بعد از اینکه خانواده پسر از موافقت خانواده دختر مطلع شدند، تاریخ مراسم زناشویی تعیین می‌شود و این مرحله نیز مراسم خاص خود را دارد که به مراحل مختلف از جمله وکیل‌پرسان،گواه‌گیران، عروس‌کشان، پاتختی و ... تقسیم می‌شود.

در مرحله وکیل پرسان، هه‌موبد به اتفاق عده‌ای از میهمانان داماد که تعدادشان نباید از هفت نفر کمتر باشد، به منظور گرفتن رضایت دختر و پرسیدن نام نماینده یا وکیل او در مجلس عقد به منزل عروس می‌روند. عروس را به حمام می‌برند و او را می‌آرایند و در مجلس می‌نشانند و یک پارچه سبز روی سرش می‌اندازند، به طوری که صورتش پیدا نشود و زن‌های دیگر در دو طرف او قرار می‌گیرند. هه‌موبد و همراهان در حالی که لاله‌های روشن در دست دارند با آهنگ هبیر و شاباش وارد می‌شوند و به مقابل عروس می‌روند. هه‌موبد چندین بار، سؤال اینکه «به این ازدواج راضی هستی» را از دختر می‌پرسد. در میان هلهله و شادی حاضرین، بار سوم یا هفتم، عروس بله می‌گوید. سپس هه‌موبد می‌پرسد: «چه شخصی را نماینده یا وکیل خود قرار می‌دهی؟» و عروس، پدر یا برادر خود را به این سمت برمی‌گزیند. پس از شنیدن این اقرار هه‌موبد و همراهان به منزل داماد می‌روند.

در مرحله دوم، نماینده عروس به اتفاق میهمانان به خانه داماد می‌روند و اشیایی نظیر یک خوانچه لرک، یک سینی نقل، یک دانه انار شیرین،قیچی، تخم‌مرغ، یک تکه پارچه سبز و چند کله قند با مقداری شیرینی و آویشن و سنجد را نیز با خود می‌آورند. این مرحله که به گواه‌گیران (عقد) معروف است به این ترتیب انجام می‌شود که داماد در صدر مجلس می‌نشیند و نماینده عروس روبروی او قرار می‌گیرد و خوانچه لرک را بین داماد و نماینده عروس می‌گذارند و یک کله قند نیز روی آن قرار می‌دهند. پس از صحبت و تحقیق در موضوع زناشویی و اطمینان یافتن از اینکه برای نوعروس و داماد در جای دیگر و با کسان دیگر گفتگو یا قرار ازدواج گذاشته نشده است، هه‌موبد، اندرز گواه‌گیران را به منزله‌ عقد زناشویی است، می‌خواند و داماد و نماینده عروس دعا می‌خوانند و در حال خواندن سرود تندرستی، شیرینی و مقداری برنج و آویشن به سر داماد می‌ریزند. در تمام طول مدت گواه‌گیران، دست راست داماد و نماینده عروس در دست هم بر روی قند قرار دارد و پسر بچه‌ای هم که معمولاً با داماد نسبت نزدیکی دارد، پشت سر داماد می‌ایستد و انار شیرین و پارچه سبز و قیچی و تخم‌مرغ و قدری لرک و شیرینی را در دو دست می‌گیرد و روی سر داماد نگاه می‌دارد.پس از اتمام مراسم گواه‌گیران، هه‌موبد تخم‌مرغ را می‌گیرد و از پشت بام بیرون می‌اندازد. انار شیرین به داماد داده می‌شود که بعداً با عروس بخورد و شیرینی و لرک را پسر بچه برمی‌دارد که بین حضار تقسیم کند و سپس با خوش و بش حاضران مجلس به اتمام می‌رسد.

متعاقب مراسم گواه‌گیران، مرحله عروس کشان اجرا می‌شود. انجام این قسمت از مراسم به این ترتیب است که آخر شب، پس از صرف شام و پراکنده شدن میهمانان، هه‌موبد به همراهی چند تن از نزدیکان داماد به خانه عروس می‌آیند تا او را به خانه داماد ببرند. در مراسم عروس‌کِشی، در یک سوی عروس، خواهر عروس قرار می‌گیرد و در سوی دیگر او خواهر داماد می‌ایستد و دست‌های او را در دست می‌گیرند، پشت سر آن‌ها خانم‌های دیگر حرکت می‌کنند. چنانچه عروس یا داماد خواهر نداشته باشند، یکی از بستگان یا نزدیکان به جای او قرار می‌گیرد.

صورت عروس با پارچه‌ای سبز رنگ که روی سرش انداخته شده از انظار پوشیده است. پیشاپیش عروس دو نفر قرار می‌گیرند که یکی نماینده‌عروس و دیگری نماینده داماد است و هر یک دستمالی بر کمر دارد؛ با این تفاوت که دستمال اولی خالی است، ولی دستمال دومی پر از شیرینی و تعداد 33 عدد سکه نقره و طلاست.

این قافله کوچک به همین سان در میان هلهله و شادی همراهان رهسپار خانه داماد می‌شود و به فاصله هر چند قدم نماینده عروس که در جلوی عروس قرار گرفته، می‌ایستد و می‌گوید: «تا ندهی نمی‌آیم»؛ نماینده داماد هم که دستمال پر به کمر دارد مقداری شیرینی و سکه از آن بیرون می‌آورد و به او می‌دهد. گاهی هم که شیرینی و سکه به آخر می‌رسد با کمک دوستان داماد، نماینده عروس را به زور به جلو می‌کشند و عروس و دیگران هم از او پیروی می‌کنند.

در میان راه، همین که به خانه آشنایان و نزدیکان عروس و داماد می‌رسند، صاحبخانه پیش پای عروس آتش روشن می‌کند و مقداری شیرینی و آویشن به سر او می‌پاشد. داماد که دم در منزل خود انتظار عروس را می‌کشد، به محض این که عروس به آن‌جا رسید، پیش می‌آید، سکه‌ای در دست او می‌گذارد و او را با خود به درون خانه می‌برد. وی سپس به همراه هه‌موبد و دیگران با هلهله و شادی و آهنگ هبیر و شاباش، گرد آتشی که در حال افروختن است، می‌گردد و سپس به سوی حجله می‌رود. داماد در حجله به عروس رونما می‌دهد و سرانداز را از صورت او بر می‌گیرد. سپس آئینه و گلاب‌پاش و پس از آن شیرینی و شربت می‌گردانند. داماد شیرینی به دهان عروس می‌گذارد و شربت را نصف و نصف می‌خورند، سپس همه از حجله بیرون می‌روند و عروس و داماد تنها می‌مانند.

بعد از مراسم زناشویی، مراسم پاتختی انجام می‌شود. روز بعد از عروسی، در ساعات پس از نیمروز، داماد پاهای خود و عروس را با شیر و مرغ (سبزه لب جوی)که از خانه پدر زن آورده‌اند می‌شوید. سپس به همراهی هه‌موبد و میهمانانبه کنار جوی آبی می‌روندو در آن‌جا هه‌موبد سرودهای خاصی می‌سرایند و در هنگام خواندن، شیر و سبزه لب جوی را در آب می‌ریزد. پس از اتمام این مراسم و پخش لرک بین حضار، هه‌موبد مرخص می‌شود، ولی داماد به همراه دیگران به منظور دست‌بوسی رهسپار منزل پدر زن می‌شوند و پس از پذیرایی مختصر و دادن هدیه‌ای از سوی پدر زن به داماد، همه با هم به منزل داماد برمی‌گردند. و پس از صرف عصرانه یا شام مختصر، مجلس پاتختی پایان می‌پذیرد.

برخی مراسم ملی و مذهبی نیز هستند که از سوی زرتشتیان باشکوه و جلال تمام برگزار می‌شوند که جشن‌های ماهانه، فصلی، نوروز جمشیدی، روز تولد زرتشت و جشن سده از جمله آن‌ها هستند.